از نظر بررسی چارک (Q) در CiteScore سال 2024:

- پنج مجله دانشگاه در چارک یک (Q1)

 1. Advanced Pharmaceutical Bulletin 
2. Health Promotion Perspectives 
3. BioImpacts 
4. Pharmaceutical Sciences 
5. Journal of Caring Sciences 

- یک مجله در چارک دو (Q2) 

1. Journal of Advanced Periodontology and Implant Dentistry 

- دو مجله در چارک سه (Q3) 

1. Journal of Dental Research, Dental Clinics, Dental Prospects 
2. Journal of Cardiovascular and Thoracic Research 

- دو مجله در چارک چهار (Q4) 

1. Journal of Research in Clinical Medicine 
2. Medical Journal of Tabriz University of Medical Sciences 

قرار گرفتند. در مقایسه چارک های سال 2024 و 2023، مجله Pharmaceutical Sciences از چارک دو (Q2) سال 2023 به چارک یک (Q1) سال 2024 و مجله Journal of Advanced Periodontology and Implant Dentistry از چارک سه (Q3) سال 2023 به چارک دو (Q2) ارتقاء یافته است. در رتبه بندی 208 مجله وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی براساس شاخص CiteScore سال 2024، سه مجله Advanced Pharmaceutical Bulletin ، Health Promotion Perspectives و BioImpacts به ترتیب رتبه‌های چهارم، پنجم و ششم را در بین 208 مجله علوم پزشکی ایرانی کسب نموده‌اند.

جدول یک. مقادیر شاخص های CiteScore، SNIP و SJR و چارک های سال 2024 مجلات دانشگاه علوم پزشکی تبریز

منابع

1- Scopus Preview. Sources: CiteScore 2024. Available at https://www.scopus.com/sources.uri

در نهایت، دانشگاه‌های نسل چهارم با تاکید بر توسعه پایدار، نقش اجتماعی و بین‌المللی شدن، از ابزارهای علم‌سنجی برای ارزیابی جامع‌تر عملکرد خود در ابعاد مختلف بهره می‌برند. شاخص‌های نظام‌های رتبه‌بندی بین‌المللی بازتابی از این ابعاد مختلف عملکرد دانشگاه‌ها بوده و به سیاستگذاران کمک می‌کنند تا نقاط قوت و ضعف دانشگاه‌ها را شناسایی و بهبود دهند. 
مقایسه رتبه‌بندی دانشگاه‌ علوم پزشکی تبریز با دانشگاه‌های علوم پزشکی ترکیه و مصر در نظام رتبه‌بندی تایمز، فرصتی مهم برای ارزیابی جایگاه این دانشگاه‌ها در سطح جهانی فراهم می‌کند. این مقایسه نه تنها نشان‌دهنده نقاط قوت و ضعف هر یک از این مراکز علمی است، بلکه می‌تواند راهنمایی برای سیاست‌گذاران و مدیران دانشگاه‌ها در جهت بهبود کیفیت آموزش، پژوهش و همکاری‌های بین‌المللی باشد. با توجه به اهمیت روزافزون رتبه‌بندی‌ها در جذب دانشجویان، اعضای هیئت‌علمی و سرمایه‌گذاری‌های پژوهشی، تحلیل دقیق عملکرد دانشگاه‌علوم پزشکی تبریز با دانشگاههای کشور ترکیه و مصر، چشم‌اندازی روشن‌تر از روند توسعه علمی و تاثیرگذاری منطقه‌ای و جهانی آن‌ها ارائه می‌دهد. مهمترین معیارهای نظام رتبه‌بندیTIMES، آموزش، پژوهش، استنادات، درآمد صنعتی و وجه بین المللی است، هر کدام از این معیارها دارای شاخص‌هایی هستند که با جزئیات در تصویر ذیل نشان داده شده است. 

آموزش (وزن 29.5%)
شهرت دانشگاه: 15%
نسبت اعضای هیات علمی به دانشجو: 4.5%
نسبت دانشجویان دکتری به کارشناسی: 2%
نسبت فارغ‌التحصیلان دکتری به اعضای هیات علمی: 5.5%
درآمد دانشگاه: 2.5%

محیط پژوهشی (وزن 29%)
شهرت پژوهشی: 18%
درآمد پژوهشی به ازای هر عضو: 5.5%
بهره‌وری پژوهشی (تعداد مقالات در اسکوپوس): 5.5%

کیفیت پژوهش (وزن 30%)
تاثیر استناد: 15%
قدرت پژوهش: 5%
برتری پژوهشی: 5%
تاثیر پژوهش: 5%

ارتباط با صنعت (وزن 4%)
درآمد صنعت: 2%
پروانه‌های ثبت اختراع: 2%

وجهه بین‌المللی (وزن 7.5%)
نسبت دانشجویان بین‌المللی: 2.5%
نسبت اعضای هیات علمی بین‌المللی: 2.5%
سهم مقالات با همکاری بین‌الملل: 2.5%

همانطور که در جدول ذیل مشاهده می‌کنید در حوزه آموزش دانشگاه علوم پزشکی تبریز با بیشترین رتبه در صدر جدول قرار دارد. در حوزه محیط پژوهش و ارتباط با صنعت دانشگاه کوچ Koç University در صدر جدول رتبه بندی در بین دانشگاه‌های بررسی شده قرار دارد و در حوزه همکاریهای بین الملل دانشگاه فیوچر مصر Future University in Egypt بیشترین امتیاز را کسب نموده است .

 TIMES WORLD UNIVERSITIES RANKING

در نیم سال اول سال 1404، پنج محتوای آموزشی برخط (مآب) منتشر شده است که از این تعداد، 4 وبینار به صورت رسمی با حضور شرکت کنندگان برگزار و یک محتوای آموزشی نیز به صورت آفلاین تهیه و دروب سایت نشر¹منتشر گردید. در ادامه به معرفی اجمالی این محتواهای آموزشی پرداخته می‌گردد:

۱- اولین وبینار سال 1404 با عنوان وبینار"تخصصی استاندارد سازی و نمایه سازی مجلات علمی"به مدت دو ساعت و نیم با ارائه و تدریس جناب آقای دکتر علی شایان‌فر، سردبیر مجله Pharmaceutical Sciences و سارا جلال زاده، سرگروه نشر و کارشناس ارتقاء و نمایه سازی دانشگاه علوم پزشکی تبریز در تاریخ سی و یک اردیبهشت به درخواست دانشگاه علوم پزشکی لرستان برگزار شد.¹

۲- دومین وبینار با عنوان "چگونگی نگارش خلاصه سـیاستی Policy Briefدر حوزه سلامت "به مدت سه ساعت با تدریس و ارائه جناب آقای دکتر علی محمد مصدق راد، استاد مدیریت خدمات بهداشتی درمانی، گروه مدیریت، سیاستگذاری و اقتصاد سلامت، دانشکده بهداشت، مرکز تحقیقات تغییر اقلیم و سلامت، دانشگاه علوم پزشکی تهران در تاریخ سوم خرداد 1404 به صورت ملی برگزار شد.¹

۳- سومین وبینار با عنوان" نشست تخصصی چگونگی ارتقای مجلات علمی"¹ به مدت یک و ساعت و نیم در تاریخ بیست و دوم تیرماه برگزار گردید. سخنرانان این نشست تخصصی:
- سرکار خانم دکتر وحیده زارع، مدیر اطلاع رسانی پزشکی و منابع علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز و سردبیر مجله تصویر سلامت
- سرکار خانم دکتر عدیله شیرمحمدی، سر دبیر مجله Journal of Advanced Periodontology & Implant Dentistry
- جناب آقای دکتر علی شایان‌فر، سردبیر مجله Pharmaceutical Sciences
- جناب آقای دکتر سینا قرطاسی اسکوئی، دبیر مجله Journal of Advanced Periodontology & Implant Dentistry و مدیر سابق انتشارات دانشگاه علوم پزشکی تبریز
- سرکار خانم سارا جلال زاده، سرگروه نشر و کارشناس ارتقاء و نمایه سازی انتشارات دانشگاه علوم پزشکی تبریز

۴- چهارمین وبینار، وبینار ملی"خلاصه تصویری و ارتباط آن با استنادات و چگونگی طراحی و تولید" بود که به مدت دو ساعت در تاریخ سیزدهم مرداد ماه برگزار شد. مدرسین این وبینار سرکار خانم دکتر وحیده زارع، مدیر اطلاع رسانی پزشکی و منابع علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز و سردبیر مجله تصویر سلامت و جناب آقای دکتر علی شایان فر، سردبیر مجله Pharmaceutical Sciences هستند.¹

۵- پنجمین محتوای آموزشی در مآب "آموزش ساخت پاورپوینت به کمک ابزارهای هوش مصنوعی :Gamma , Slidesgo, Napkin, Skywork" است. این محتوای آموزشی توسط سرکار خانم مهندس فرانک رحیمی، کارشناس رایانه معاونت تحقیقات و فناوری و مدیر پرتال مجلات دانشگاه علوم پزشکی تبریز ، تهیه و ارائه شده است. این محتوا در شهریورماه 1404 بر روی وب سایت دفتر نشر منتشر گردید.¹

علاوه بر تهیه و انتشار محتواهای آموزشی مورد بحث، TUOMS PRESS از سال 1404 در راستای گسترش فعالیت های آموزشی، انتشار محتواهای آموزشی در قالب پادکست را آغاز نموده است. در نیم سال اول سال 1404 تعداد 2 پادکست در وب سایت نشر صفحه پادکست ها منتشر شده است.²

اولین پادکست با عنوان"معرفی " OpenAlex" و دومین پادکست نیز با عنوان"استفاده از CrossRef برای بررسی صحت رفرنس‌ها در مقالات و دست نوشته ها" توسط سرکار خانم سارا جلال زاده سرگروه دفتر نشر مدیریت اطلاع رسانی پزشکی و منابع علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز تهیه و تنظیم و با ویرایش سرکار خانم دکتر وحیده زارع، مدیر اطلاع رسانی پزشکی و منابع علمی دانشگاه علوم پژشکی تبریز منتشر و دسترس پذیر است. این پادکست ها تحت لایسنس CC-BY-SA در مدیریت اطلاع رسانی پزشکی و منابع علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز تهیه و تدوین شده اند.²

منابع

1-  دفتر نشر. محتواهای آموزشی برخط (مآب). دردسترس: https://pub.tbzmed.ac.ir/page/36/مآب.html

2-دفتر نشر. پادکست های انتشارات دانشگاه علوم پزشکی تبریز TUMSPressCAST. در دسترس: https://pub.tbzmed.ac.ir/page/128/OpenAlex.html

موسسه کلاریویت (Clarivate) یک مجموعه رسانه‌ای چندملیتی است که پایگاه Web of Science (WOS) را در اختیار دارد. این پایگاه یکی از معتبرترین نمایه‌های استنادی علمی است و امکان جست‌وجوی جامع منابع علمی را فراهم می‌سازد. به‌طور رایج، مقالات نمایه‌شده در این پایگاه با عنوان مقالات ISI شناخته می‌شوند.

ژورنال‌های WOS به دو دسته تقسیم می‌شوند:

• مجلات دارای ایمپکت فاکتور (JCR): این مجلات در گزارش استنادی مجلات (Journal Citation Reports) فهرست شده‌اند.
• مجلات بدون ایمپکت فاکتور (Emerging Sources Citation Index (ESCI)): این دسته از مجلات در WOS نمایه شده‌اند اما فاقد ضریب تاثیر هستند.

برای بررسی ایندکس بودن یک مجله در WOS می‌توانید به موسسه کلاریویت (Clarivate) مراجعه کنید.

• مجلات نمایه‌شده در اسکوپوس (Scopus)

اسکوپوس یکی از بزرگ‌ترین و معتبرترین پایگاه‌های استنادی علمی است که توسط انتشارات الزویر (Elsevier) ارائه شده است. این پایگاه نمایه‌ای از بیش از 48000 مجله علمی پژوهشی را ارائه می‌دهد.

برای بررسی ایندکس بودن یک مجله در اسکوپوس می‌توانید از قسمت Sources و یا از سامانه SCImago استفاده کنید.

• مجلات نمایه‌شده در پاب‌مد (PubMed)

پاب‌مد یکی از مهم‌ترین منابع برای جست‌وجوی مقالات علوم پزشکی و زیستی است. این پایگاه شامل اطلاعات بیبلیوگرافی پژوهش‌های علمی در حوزه سلامت است و توسط مرکز ملی اطلاعات زیست‌فناوری (NCBI) و سایر نهادهای دولتی ایالات متحده مدیریت می‌شود. پاب‌مد به‌صورت رایگان در دسترس عموم قرار دارد.

• مجلات نمایه‌شده در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)

پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) یک سامانه علمی است که با هدف تحلیل و ارزیابی مجلات کشورهای اسلامی بر اساس معیارهای علم‌سنجی فعالیت می‌کند. این پایگاه پس از WOS و Scopus، یکی از مراجع معتبر برای سنجش عملکرد پژوهشی کشورها محسوب می‌شود.

رنکینگ Q1 تا Q4 در رتبه بندی ژورنال ها چیست؟

در آمار، اگر داده ها براساس کیفیت یا رتبه به چهار بخش مساوی تقسیم شوند، هر بخش یک Quartile (Q) نامیده می شود.

مجلات نمایه شده در پایگاه استنادی Scopus بر اساس شاخص های استنادی و کیفیت علمی در قالب چهار رده Q1 تا Q4 قرار میگیرند. این رده بندی بر اساس صدک مجله در هر حوزه موضوعی مشخص می‌شود:

• مجلات Q1: شامل صدک 99-75 (25 % برتر مجلات)
• مجلات Q2: شامل صدک 74-50
• مجلات Q3: شامل صدک 49-25
• مجلات Q4: شامل صدک 24-0

مجلات Q1 معتبرترین و با کیفیت ترین مجلات در حوزه موضوعی خود هستند.

• سالیانه تمامی مقالات منتشر شده دانشگاه در پایگاه استنادی Scopus بررسی شده و تعداد مقالات موجود در هر یک از چهار رده فوق مشخص می‌شود.

منظور از مجلات 1% و 10 % برتر چیست؟

در Scopus هر مجله یک CiteScore Percentile دارد که درصد جایگاه آن مجله را در بین مجلات حوزه خودش نشان می‌دهد.

• مجلات ا% برتر (Top 1%): این مجلات جزو بهترین ها در حوزه موضوعی خود هستند. و در صدک 99 قرار دارند.
• مجلات 10% برتر (Top 10%): این مجلات در صدک 90 تا 99 قرار دارند و جزو مجلات عالی و بسیار معتبر هستند. مجلات 1% برتر نیز جزو این مجلات می‌باشند.

با بررسی CiteScore Percentile مجلاتی که مقالات دانشگاه را منتشر کرده‌اند، تعداد مقالات موجود در هر دسته بندی به صورت سالانه استخراج می‌شود.

ترجمان دانش دانشگاه علوم پزشکی تبریز ، با هدف  تسهیل بسترهای تبدیل شدن شواهد علمی به اقدامات موثر خروجی های زیر را  در هر سه نوع از انتقال و تبادل دانش ارائه کرده است:

ترجمان و تبادل دانش(Exchange KT):

در هر فصل یک نشست با مشارکت رسانه های جمعی و صدا و سیما برگزار  می شود. از ابتدای سال 1404 تاکنون ، دو نشست در ماه های خرداد و شهریور برگزار شده است. در این نشستها با مجریان 17  طرح مصاحبه خبری انجام شده  و  نتایج طرح ها  توسط رسانه های مختلف بصورت خبر در رسانه های جمعی اعم از روزنامه ها و خبر صدا و سیمای استان منتشر و  پخش گردیده است. 

ترجمان دانش فراهم و ارائه شده از سوی تولید کننده دانش ( Push KT)

در هر فصل، مجموعه ای از محصولات چند رسانه ای با هدف انتقال یافته های پژوهشی به عموم جامعه تولید و منتشر می شود. از ابتدای سال 1404 تاکنون، دو مجموعه پادکست علمی در ماه های خرداد و شهریور تهیه شده است.

خلاصه های سیاستی ابزارهای مهمی برای انتقال نتایج پژوهش های علمی به مدیران و سیاست گذاران تدوین می شوند تا پیام های کلیدی تحقیقات در تصمیم گیری های حوزه سلامت مورد استفاده قرار گیرد. در سال 1404 چند خلاصه سیاستی بر اساس نتایج طرح های دانشگاه تدوین و  مقالات علمی پژوهشی منتشر شده است منتشر شده است. 

1. Brief Enhancing Medical Information Science Education through Interactive Learning Methods: A Policy
2. Subsidy Targeting and Food Security: Review and Presentation of Policy Options for Iran

با اینحال، فراخوان انتشار و اعلام خلاصه سیاستی از طرح های انجام شده توسط محققین محترم دانشگاه باز است . مطمئنا طرح های زیادی در دانشگاه علوم پزشکی تبریز انجام شده است که قابلیت تغییر  و بهبود سیاستهای جاری نظام سلامت و درمان کشورمان را دارند. خلاصه سیاستی راهی مستقیم و کوتاه برای اعلام ضرور ت این تغییر و راهبردها و گزینه های سیاستی به سیاستگذاران است. 

ترجمان دانش مبتنی بر تقاضا و درخواست مخاطب( Pull KT) :

کارگاه ها و جلسات آموزشی با هدف توانمندسازی اعضای هیات علمی و پژوهشگران در حوزه ترجمان دانش برگزار می شوند، از ابتدای سال 1404  سه کارگاه  ملی و محلی برگزار شده است : 

سازماندهی ترجمان دانش :

1. در سال 1404 راهنما های تهیه انواع ترجمان دانش بروز شده و در قسمت راهنماها منتشر شده است.
2. اعضای کمیته ترجمان دانش از تمام مراکز تحقیقاتی و دانشکده ها و بیمارستانها عضو گیری شده است اکنون کمیته ترحمان دانش دارای  32عضو است. هدف از تشکیل این کمیته این است که اعضای کمیته به عنوان نمایندگان واحد ترجمان دانش دانشگاه به راهنمایی و آموزش همکاران واحدهای خود پرداخته و در گرد اوری داده ها و خروجی‌های ترجمان دانش این واحد را یاری نمایند. 

صفحه ترجمان دانش دانشگاه علوم پزشکی تبریز

تعداد 12 مورد مشارکت در تالیف فصلی از کتاب بین المللی توسط اعضای هیئت علمی دانشگاه در حیطه‌های پزشکی داخلی، داروسازی، تغذیه، شیمی تجزیه، پزشکی هسته‌ای و صنایع غذایی چاپ شده است. کتب انتشاراتی دانشگاه علوم پزشکی تبریز همه ساله وارد برنامه¬های درسی مصوب هیئت¬های ممتحنه و شورای عالی برنامه ریزی پزشکی می‌شوند که بعنوان اثرگذار شناخته می¬شوند و مورد استقبال نظام ارزشیابی ملی دانشگاه‌های تحت نظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است. در سال 1404 چند کتاب نامزد ورود به برنامه درسی بوده‌اند.

در سال 1404 خط جدید تولید و انتشار کتاب بین المللی به زبان انگلیسی در دانشگاه علوم پزشکی تبریز شروع شد. اکنون فراخوان آن در وب سایت نشر دانشگاه علوم بزشکی تبریز در آدرس زیر موجود است:

https://pub.tbzmed.ac.ir/page/137/nashr.html

اولین کتاب گرداوری بین المللی با همت استاد تمام گروه آسیب شناسی، عضو هیت علمی گروه علوم سلولی و کاربردی دانشکده علوم نوین پزشکی و رئیس مرکز تحقیقات سلولهای بنیادی، آقای دکتر رضا رهبر قاضی با عنوان: Stem Cell Biology & Tissue Engineering Modalities شروع شده است. هم اکنون دو فراخوان فعال از اعضای محترم هیئت علمی دانشگاه، آقای دکتر حسن سلیمانپور، استاد مراقبت‌های ویژه پزشکی گروه طب اورژانس و خانم دکتر وحیده زارع، استاد گروه کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی دانشگاه در وب‌سایت نشر فعال است. علاقمندان می‌توانند پیشنهاد انتشار یک کتاب بین المللی را با ناشر دانشگاه علوم پزشکی تبریز را به آدرس ایمیل pub@tbzmed.ac.ir ارسال نمایند بعد از بررسی و تصویب پروپوزال در شورای تالیف و ترجمه فرآیند انتشار آن از طریق مدیریت اطلاع رسانی و منابع علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز واحد نشر کتاب بصورت گام به گام راهنمایی و تکمیل خواهد شد.

سامانه مخزن اطلاعات ابتدا در سال ۱۳۹۷ با تلاش‌های مدیریت اطلاع رسانی پزشکی دانشگاه برای ایجاد آرشیو پایان‌نامه‌ها و مقالات ایجاد شد. در خرداد 1404 توسعه و بسط آن از پایان‌نامه به سایر انواع اسناد و مدارک نیز در برنامه کار قرار گرفت. در مرداد 1404 فاز اول ارتقای سامانه مخزن اطلاعات دانشگاه به نسخه DSpace 8.0 آماده بهره‌برداری شد. در شهریور 1404 مجموعه داده‌های باز تحقیقاتی Open data sets به مخزن اضافه شد. فاز دوم که شامل مجموعه چکیده همایش‌ها و کدهای برنامه نویسی می‌باشد در دست ایجاد و توسعه می‌باشد و امید می‌رود تاآذر ماه به بهره برداری برسد. 

Dataset collection

مزایا برای دانشگاه‌ها

سامانه مخزن اطلاعات  DSpace Repositoryخروجی‌های تحقیقاتی را در یک پلتفرم تجمیع می‌کند و باعث افزایش شناخت و دیده‌شدن بین‌المللی موسسه می‌شود.

این پلتفرم از پیوند ساختاریافته نشریات، پروژه‌ها، محققان و واحدهای سازمانی پشتیبانی می‌کند و مدیریت و گزارش‌دهی تحقیقات را بهبود می‌بخشد.

مزایا برای دانشجویان

دانشجویان  و پژوهشگران می‌توانند به طیف گسترده‌ای از مقالات دانشگاهی، پایان‌نامه‌ها، Dataset ها و منابع آموزشی چندرسانه‌ای به راحتی در یک مکان دسترسی داشته باشند.

الف) تاثیر داده‌های باز بر ناشران و محصولات انتشاراتی
در بررسی تاثیر داده های باز بر ناشرین و محصولات انتشاراتی (مجله، کتاب و ...) موارد ذیل برشمرده می گردد:

۱- اعتبار و شفافیت: ناشرانی که داده‌های باز را ترویج می‌کنند، معمولاً معتبرتر و شفاف‌تر به نظر می‌رسند. مقاله‌هایی که همراه با داده‌های باز منتشر می‌شوند، بیشتر دیده می‌شوند یا به عبارت دیگر بیشتر بازیابی می گردند و در نتیجه امکان دریافت استناد بیشتری دارند. به عبارت دیگر هم اثر اجتماعی این گروه از مقالات بیشتر است، و هم از نظر علمی تاثیرگذارترمی باشند^1-4.

۲- راهنماهای اخلاق انتشاراتی: نهادهایی مثل Committee on Publication Ethics (COPE) ، World Association of Medical Editors (WAME) و International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE) قویاً توصیه یا حتی الزام کرده‌اند که داده‌های مقالات به صورت باز منتشر شوند. این ‌مراکز در راهنماهای منتشر شده به صورت شفاف اشاره کردند که سیاست داده‌باز باید روشن و قابل دسترس باشد.

۳- رتبه وبومتریکس: انتشار داده‌های باز تاثیر مثبت بر رتبه وبومتریکس دارد به نحویی که وقتی یک مجله یا ناشر داده‌های باز را منتشر می‌کند، رتبه وبومتریکسش هم بالا می‌رود.
در کل، شفافیت داده‌ها به خودی خود یک امتیاز است. در جدول زیر مقایسه ای بین توصیه ها و الزامات معرفی شده از سوی راهنماهای عملکرد عالی نشر بین المللی ارائه می‌شود.

جدول مقایسه‌ای الزامات راهنمای نشر COPE, WAME,ICMJE

ب) تاثیر داده‌های باز بر نویسندگان

۱- افزایش دیده‌شدن و استناد
مطالعات نشان داده‌اند که انتشار داده‌های پژوهشی به صورت باز، تعداد استنادها به مقاله را بین ۹درصد و در برخی از زمانها تا ۳۰ درصد افزایش می‌دهد. وقتی داده خام پژوهش را در مخازنی مثل DSpace، Zenodo یا Dataverse به اشتراک گذاشته میشود، امکان استفاده سایر پژوهشگران فراهم و آنها می توانند در مقاله‌های خود به آن ارجاع دهند. این یعنی نفوذ علمی صاحبان داده خام بیشتر می‌شود.

۲- شفافیت و اعتماد علمی
وقتی داده‌های پژوهش در مخزن باز منتشر می شود، آن پژوهش قابلیت استفاده مجدد و قابلیت تکرار پیدا می‌کند. به علاوه ، داوران و پژوهشگران دیگر راحت‌تر می‌توانند روش کار و صحت نتایج را بررسی کنند. این شفافیت، اعتبار نویسنده را بالاتر می‌برد و اعتماد جامعه علمی را جلب می‌کند.

۳- افزایش و گسترش همکاری‌های پژوهشی
داده‌های باز باعث می‌شوند پژوهشگران دیگر راحت‌تر نویسنده و صاحب داده را پیدا کنند و برای توسعه شبکه ی همکاری اقدام نمایند. این یعنی شبکه ارتباطات علمی فرد گسترش پیدا می‌کند .

۴- هماهنگی با خواسته‌های ناشران و حمایت‌کننده‌ها
خیلی از ناشران معروف، مثل PLOS یا Nature و Elsevier انتشار داده‌های باز را اجباری کرده‌اند. بدین سان ذخیره داده در مخزن، پذیرش مقاله را آسان‌تر و سریع‌تر می‌کند و معیارهای اخلاق پژوهش (FAIR data) را هم پوشش می‌دهد. FAIR یعنی داده‌ها باید بازیابی، قابل دسترسی، قابل تعامل و قابل استفاده مجدد باشند⁵.

۵- مدیریت بهتر داده و جلوگیری از تکرار پژوهش
وقتی داده‌ها با فراداده استاندارد در مخزن قرار می‌گیرد، هم مدیریت و میانکنش پذیری آن افزایش می یابد، هم احتمال تکرار پژوهش‌های مشابه پایین می‌آید.

چالش‌های استفاده از مخازن داده شامل: نگرانی از سرقت داده یا استفاده نادرست، رعایت حریم خصوصی شرکت‌کنندگان در پژوهش‌های بالینی و استفاده در هوش مصنوعی مولد و چت باتها می گردد. بیشتر مخازن داده امکاناتی برای تعیین سطح دسترسی و یا اعطای مجوز دسترسی دارند تا این دغدغه‌ها را تا حد زیادی رفع کنند.
مخزن اطلاعات دانشگاه علوم پزشکی تبریز با بهره گیری از مجوز The 3-Clause BSD License ، الزام ثبت نام نویسنده مسئول و ارائه ORCID امنیت داده ها و استفاده اخلاقی از آنها را حمایت می کند. دسترسی عمومی فقط برای استفاده شخصی آزاد است؛ اگر کسی بخواهد داده‌ها را تغییر دهد، نیاز به مجوز مدیر مخزن دارد.
دانشگاه علوم پزشکی تبریز از اشتراک‌گذاری داده‌های باز توسط نویسندگان و پژوهشگران حمایت می‌کند. صاحبان طرح‌های تحقیقاتی، پایان‌نامه و پژوهش‌های مختلف می‌توانند داده‌های خود را از طریق بخش‌های مربوط در مخزن بارگذاری و منتشر کنند. مجلات دانشگاه علوم پزشکی تبریز تشویق میشوند تا از سال 2026 از نویسندگان مقالات در خواست نمایند تا داده های خام خود را در DSpace –Data Repository مخزن اطلاعات دانشگاه به اشتراک بگذارند.
تشکر و قددانی:
از آقای دکتر خسرو ادیب کیا، معاون محترم تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تبریز برای حمایت های معنوی و مالی توسعه مخزن اطلاعات و داده ها ی دانشگاه، از آقای دکتر شفیع حبیبی عضو هیت علمی گروه کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه علوم پزشکی تبریز برای ارتقا و توسعه مخزن اطلاعات دانشگاه علوم پزشکی تبریز در DSpace و از آقای دکتر طاها صمد سلطانی، مدیر آمار و فناوری اطلاعات دانشگاه علوم پزشکی تبریز، برای همفکری و حمایت‌های فناوری، این پروژه قدردانی می‌شود.

References:
1-Piwowar HA, Vision TJ. Data reuse and the open data citation advantage. PeerJ. 2013 Oct 1;1:e175.
2- Ishita E, Miyata Y, Kurata K. Advantages of data reuse based on disciplinary diversity and citation count. In International Conference on Asian Digital Libraries, 2023 Nov 30, pp. 162-169. Singapore: Springer Nature Singapore.
3-Colavizza G, Hrynaszkiewicz I, Staden I, Whitaker K, McGillivray B. The citation advantage of linking publications to research data. PloS One. 2020 Apr 22;15(4):e0230416.
4-Hitz-Gamper BS, Neumann O, Stürmer M. Balancing control, usability, and visibility of linked open government data to create public value. International Journal of Public Sector Management. 2019 Aug 12;32(5):451-66.
5- Groth P, Cousijn H, Clark T, Goble C. FAIR data reuse—the path through data citation. Data Intelligence. 2020 Jan 1;2(1-2):78-86.
6- COPE DOAJ OASPA WAME. Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing — English.2002.https://doi.org/10.24318/cope.2019.1.12